maandag 16 februari 2009

Piepelen
De geschiedenis leert dat het wel vaker voorkomt, geheimhouding, wanneer gevoelige zaken niet door het parlement maar door ‘wijze mannen’ worden onderzocht. Merkwaardig genoeg dook de afgelopen dagen in de media juist als positief voorbeeld van een wijze-mannenonderzoek de commissie-Donner op, die zich boog over de Lockheed-affaire in 1976. De vraag was toen of prins Bernhard smeergeld had aangenomen van de Amerikaanse firma Lockheed, leverancier van F16’s. Antwoord: ja. (...) Maar pas in 2005 werd bekend dat de commissie een geheime bijlage had geproduceerd, waarin uit de doeken werd gedaan dat Bernhard ook steekpenningen had aangenomen van de firma Northrop. Dit keer ging het om de aanschaf van Cobra-gevechtshelikopters. (...)

Wijze mannen hebben zich wel vaker laten gebruiken om het volk te piepelen. Dat gebeurde vooral wanneer de onderzoeken oorlogssituaties betroffen, en daarvan is ook in Davids’ onderzoek sprake. In 1948 rapporteerde de commissie-Enthoven, ingesteld door het kabinet, over de massale executies op Zuid-Celebes door het Depot Speciale Troepen onder leiding van kapitein Raymond Westerling, waarbij meer dan drieduizend doden vielen. Het rapport loog er niet om. Het hield hoge militairen en politici verantwoordelijk, maar het werd vertrouwelijk aan de Kamer gezonden en er gebeurde niets. In 1954 verscheen een zo mogelijk nog vernietigender rapport over deze kwestie van de commissie-Van Rij Stam. Dat werd geheimgehouden. Pas in 1969 kwam het tot een onderzoek naar Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië dat niet in een lade verdween: de Excessennota. Toenmalig premier Piet de Jong herschreef echter vóór publicatie doodleuk de conclusies – die werden flink afgezwakt.
Joeri Boom, deze week in De Groene Amsterdammer.