vrijdag 8 oktober 2004

De documentaireskijker
Het Nachtegal van D.C. Lama, vannacht rond half 3 op 3FM in het programma van Giel Beelen.

In maart 2003, zo’n twaalf jaar nadat Amerika voor het eerst Irak aanviel en -zoals iedereen toen al wist- een paar dagen voordat ze dat met haar shock & awe-aanval nogmaals zou doen, zat ik een avondje in hasjcafé De Dampkring. Het gesprek ging, zoals in die dagen wel gebruikelijk was- over de aanval met 3.000 bommen en raketten -meer dan tijdens de complete Golfoorlog van ‘91- die binnen afzienbare tijd in dat land zou beginnen. Het leek me toen al behoorlijk veel wapengekletter om slechts één man te doden, want volgens de verhalen stond Saddam Hussein als dictator behoorlijk alleen en zou het bevrijde volk direct na zijn verdrijving aan hun land en welzijn kunnen werken. Een groepje commando’s met wat back-up leek mij efficiënter, maar ik ben dan ook geen militair expert.

In de Dampkring werd plotseling 19 van Paul Hardcastle gedraaid. Door de horecazaak klonk het marcherende basloopje met de dreunende feiten: In World War II the average age of the combat soldier was 26... In Vietnam he was 19. Ninininininineteen.
Ik vermoedde dat het toeval was dat dit nummer zo vlak voor de nieuwe oorlog te horen was, maar het internationale gezelschap, dat altijd in deze coffeeshop te vinden is, viel even stil en dacht waarschijnlijk hetzelfde als ik aan mijn gesprekspartner vroeg: ‘Hoe oud zouden die gasten nu in Irak zijn?’
‘Wat maakt dat nou uit?’ was het antwoord: ‘Ze gooien er gewoon 3.000 bommen en raketten op!’

Maar ondanks die grootscheepse aanval kwamen er natuurlijk wel gewoon soldaten. Ze reden met tanks en jeeps naar Bagdad, gooiden in een strak geregisseerd decor een standbeeld omver en keken hun ogen uit in dat verre, vreemde land. Ze vorderden huizen en gebouwen en werkten aan hun opdracht: alle leden van de Baath-partij (zo’n beetje iedereen die in het land een functie vervulde) uit hun functie ontheffen en alle mogelijke terroristen opsporen.

Zondag waren er drie soldaten te zien in VPRO’s Tegenlicht; gasten die gehandicapt waren teruggekeerd van hun missie. Eentje van 37, vrijwilliger van de Nationale Garde, één van 22 en één van 21 jaar. Allemaal uit dorpjes en steden in het uitgestrekte Amerikaanse landschap met levens waarin het leger de vorming en verandering kunnen zijn waar ze naar op zoek waren, zoals dat net zo goed studeren, emigreren of een backpackersreis had kunnen zijn.

Al vrij snel na de grootschalige bombardementen zag je dezelfde soort jongens door de straten van Irak lopen, zonder voldoende tolken, maar met waanzinnige pakken en wapens die je zelfs niet in de meest uitgebreide amusementshal aantreft. In de Factor-documentaire ‘Gehate bevrijders’, zie je ze operaties uitvoeren en met verdachten communiceren: Get the fuck on the floor! Get the fuck on the floor! De jongens die zich al een tijdje man mochten noemen omdat ze in het leger zaten, schreeuwden tegen de mensen die hun taal niet spraken en gebruikten daarom maar wat meer volume.

A shithole,’ zo noemde één van die soldaten uit Tegenlicht Irak en wilde er het liefst de grootste woestijn ter wereld van maken. Op die manier denken was hem in het leger geleerd, zo bekende hij. En inderdaad: ook de anderen waren niet echt lovend over de mensen daar.

En zo werden de bevrijders al vrij snel als bezetters gezien. In Zembla was gisteren zelfs een Nederlandse Irakees, die terug naar zijn vaderland was gereisd en daarvoor nog over Amerikaanse bevrijders sprak, maar het nu vooral over ‘bezetters’ had. Omdat hij met rubberkogels was beschoten toen zijn auto iets te dicht bij een tank kwam, omdat er nog zo weinig was bereikt in de opbouw van het land en omdat ze overal zo prominent aanwezig waren, die jongetjes van ninininineteen. Of misschien waren ze trouwens wel 25!

Allemaal uit hun gemoedelijke plaatsje in de Verenigde Staten gehaald om elders ter wereld een dictator met weapens of mass destruction te verdrijven. En natuurlijk niet (dat kan niet vaak genoeg ontkend worden) vanwege de belangen van de olie- of wapenindustrie, waarmee het hele kabinet Bush zijn pre-pensioen heeft geregeld. En nu die dictator is gepakt, er geen weapens of mass destruction blijken te zijn, de bevolking zelfbestuur wil hebben en -ik zeg het nog maar een keer- zakelijke belangen nog steeds geen enkele rol spelen, begint de vraag zich op te dringen wanneer het daar nu eens voorbij zal zijn.

In VPRO’s Import werd gisteren een documentaire over John Kerry uitgezonden, die vertelde hoe hij na zijn tijd in Vietnam was begonnen met het openbaren van verhalen uit die oorlog. Dat hij in betogingen en televisieprogramma’s vertelde hoe al die jonge gastjes werden afgeschoten en hoe sterk de aversie tegen de Amerikanen was. Volgens die documentaire leidden deze verhalen er toe dat mensen zich nog eens afvroegen of die oorlog nou wel echt was wat de overheid hen voorspiegelde en leidde dat zelfs tot het einde van die oorlog.

Dan zou die uitzending van Tegenlicht, die overigens net als alle andere docu’s via mijn site te bekijken is, er misschien wel toe kunnen leidden dat in ieder geval de Nederlandse bevolking wil dat wij daar zo snel mogelijk vertrekken. Het lijkt mij namelijk hoog tijd om weer eens over die oorlog te praten, voordat onze regering zomaar weer ons verblijf daar verlengd en al die nininininineteen, 20, en 21-jarige gastjes laat afslachten.

Maar goed... dat die verhalen tot een einde van een oorlog kunnen leiden heb ik ook maar uit een documentaire. En dat is nog niet per definitie de waarheid.

Bekijk de genoemde docu's online:
VPRO's Tegenlicht: Purple Hearts
Documentaire over drie Amerikaanse soldaten op die zwaargewond raakten in Irak. Zonder armen of benen, blind en in alle gevallen getraumatiseerd moeten ze een nieuw leven beginnen in een land dat meer en meer twijfelt aan de juistheid van deze oorlog.
Ikons Factor: Gehate bevrijders
De juichende Irakezen van een jaar terug verzetten zich met de dag feller tegen hun bevrijders. Vooral de Amerikanen moeten het ontgelden. En dat komt niet alleen door de martelingen in de Abu Ghraib-gevangenis. Factor laat zien hoe snel de situatie in Irak is geëscaleerd.
Vara's Zembla: Veel liefs uit Irak
Deze zomer reisden tientallen Nederlandse Irakezen met hun gezinnen terug naar hun vaderland. Allemaal willen ze familieleden en vrienden terugzien en meehelpen aan de wederopbouw. Dat gaat echter niet zonder problemen.
VPRO's Import: Going Upriver (geen stream beschikbaar)
The film traces Kerry’s early life as a young man who chooses to enlist in the Navy and to go to Vietnam. The film reveals intimate, first person accounts of Kerry’s war service through his own private letters, his eloquent journal, and the vivid memories of the men who served at his side. When Kerry came home disillusioned by the war, he and his fellow Vietnam Veterans challenged Congress and the Nixon administration.

Gerelateerde documentaires:
Factor: Huurlingen in Irak
Ieder gewapend conflict trekt huurlingen aan. Maar in Irak is het aantal ongekend groot: 15.000 man.
Factor: De verborgen soldatenziekte
Militairen die worden uitgezonden voor een vredesmissie lopen grote gezondheidsrisico's. De gevolgen van de extreme ervaringen en spanningen komen vaak pas na vele jaren aan het licht. Van de 75.000 Nederlandse militairen die in de afgelopen 25 jaar op pad zijn gestuurd, lijden er bijna 4000 aan een posttraumatische stress stoornis (PTSS).
Tegenlicht: Mission Impossible
Een reconstructie van de VN-missie in Irak, waarin gesprekken met de naaste medewerkers van Sergio de Mello. Zij vertellen hoe de VN door de Veiligheidsraad met een onmogelijk mandaat op pad werd gestuurd en zo in een moeras is terecht is gekomen waar ze niet meer uitkwam.
Zembla: De Amerikaanse propaganda-oorlog
Tegenlicht: Wat moet ik begrijpen om de oorlog te begrijpen?
Debat over de geschiedenis van Irak.
Tegenlicht: Guantanamo Bay
Wat gebeurt er met de mensen die de Amerikanen in het kader van hun 'war on terrorism' hebben opgepakt, en vast hebben gezet in Guantanamo Bay?
Tegenlicht: Regel uw eigen pre-pensioen bij de Garlyle Group... and start a war!.