zaterdag 4 september 2004

Jörgen Raymann
Het Nachtegal van D.C. Lama in het programma van Giel Beelen bij de Vara op 3FM, dd 4 september 2004.

Afgelopen weekend was de Amsterdamse Uitmarkt, waar je in ieder geval één ding niet kon ontgaan: er wordt bezuinigd op de kunstbegroting. Hoewel er nog geen één procent van het bruto nationaal product aan de kunsten wordt besteed (wat wel de Unesco-norm voor verantwoord cultuurbeleid is) en de regering wel erg moeilijk doet over zo’n klein flutbedrag, kan ik daar als kunstenaar toch niet echt wakker van liggen. Er zijn natuurlijk wel kunstenaars die rechtstreeks subsidie ontvangen, maar het grootste deel van de kunstenbegroting komt terecht bij kunstinstellingen, die vol zitten met managers, bureaucoördinatoren, PR-functionarissen en allerlei andere functies die volgens eigen zeggen natuurlijk onontbeerlijk zijn voor het wel en wee van de organisatie.

Die instellingen verantwoordden dat met de opmerking dat kunstenaars daar indirect van profiteren. Omdat zij met een salaris van duizend, tweeduizend (of -bij de hoogste functies: nog meer duizend) euro per maand van alles organiseren, worden er festivals en evenementen gehouden, bestaan er podia waar kunstenaars kunnen optreden en wordt er (om maar eens een echte ambtelijke beleidsnotakreet te gebruiken) een klimaat gecreëerd waarbinnen de kunsten kunnen floreren. Daar schiet je als kunstenaar dus meestal geen zak mee op, want het probleem is: de meeste van die instellingen vragen de kunstenaars namelijk vrolijk om voor niets of praktisch niets op te treden, een cartoontje, verhaaltje of muziekje te maken en zeggen daarbij vrolijk en vriendelijk dat het vooral goed is voor je promotie. Als er een PA gehuurd moet worden, een hekwerk moet worden geplaatst of wanneer er folders worden gedrukt, doen dergelijke instellingen nooit zo moeilijk over geld, maar als de kunstenaar zijn vrucht van jarenlange arbeid moet werpen, is het plots heel normaal dat er voor nul komma nul moet worden opgetreden. De Uitmarkt is daar trouwens een duidelijk voorbeeld van. Hoeveel kosten er ook worden gemaakt: de kunstenaars krijgen geen cent.

Zelfs bij de publieke omroep (ook zo’n instituut dat haar bestaansrecht mede ontleend aan haar culturele functie) kan iemand die wekelijks een column op de landelijke radio doet nog te maken krijgen met één of andere kutmanager, die het normaal vindt er helemaal niets voor te betalen. Hoe links zij zichzelf ook vaak noemen (het gebeurt zelfs bij de Vara!), volgens hun is dat alles slechts een kwestie van vraag en aanbod en als je het niet voor niets wilt doen, dan rot je maar lekker op.

Nog los van het feit dat het vraag & aanbod-systeem per definitie niet volledig van toepassing kan zijn op de kunsten (dat leidt slechts tot entertainment), is het simpelweg niet meer dan beschaafd mensen gewoon te betalen voor de werkzaamheden die zij verrichten. En dat brengt mij tot het eigenlijke onderwerp van deze week: Jörgen Raymann.

Jörgen Raymann is die gast die, verkleed als Tante Esselien, een lans heeft gebroken voor alle Surinaamse travestieten en ons op verschillende manieren, onder andere met zijn show ‘Slaaf of niet verslaafd’, heeft herinnerd aan ons slavernijverleden. Slavernij is heden ten dage gelukkig verboden, want het is niet meer toegestaan om iemand tegen zijn wil in arbeid te laten verrichten.

De vraag dringt zich dan wel op: wanneer is het nog iemand’s wil om bepaalde arbeid te doen en wanneer heeft een mens simpelweg geen echte keuze meer? Neem het zwaar onderbetaalde werk op een koffieplantage als voorbeeld. Als zo’n beetje jouw hele omgeving uit koffieplantages bestaat en je hebt niet de middelen om je land te verlaten, kun je misschien wel weigeren om daar te werken (omdat je ziet dat er geen fatsoenlijke vergoeding tegenover staat), maar dan heb je helemaal geen inkomsten meer.

Die koffiehandelaren verantwoorden hun belachelijk lage vergoedingen met de opmerking dat het aanbod van koffie veel groter is dan de vraag ernaar. Dat heeft vele oorzaken (op mijn site zal ik enkele linkjes plaatsen met meer informatie hierover), maar één daarvan is dat de consument met steeds mindere kwaliteit genoegen neemt. Zo worden er steeds meer gemakkelijk verbouwbare Robustabonen in je koffie gebruikt en steeds minder Arabicabonen, terwijl iedere koffiekenner je zal zeggen dat die van mindere kwaliteit zijn. Ook bestaat ongeveer 13 à 14 procent van de koffiemarkt tegenwoordig uit triage, wat betekent dat men dat vroeger simpelweg niet zou gebruiken vanwege de belabberde kwaliteit, maar tegenwoordig wordt het gewoon door de koffiemelange geflikkerd.

Merk je dat dan niet? Je lichaam misschien wel, maar je hersenen zijn de afgelopen vijftien jaar zodanig verziekt door allerlei marketingbullshit, dat je je ineens thuis voelt waar je Douwe Egberts drinkt. En zo creëren die koffiehandelaren hun eigen overschot, zodat ze de mensen op de plantages veel te weinig kunnen blijven betalen.

Want het imago van bijvoorbeeld Douwe Egbertskoffie is door jarenlange brainwash-sessies onaantastbaar geworden. Nog steeds denken mensen dat zij Max Havelaarkoffie niet lekker vinden omdat zij vergiftigd zijn met al die marketingleugens. Het enige probleempje dat Douwe Egberts nog kende, waren die hippies zoals ik, die af en toe roepen dat het belachelijk is om mensen voor je te laten werken als je daar geen fatsoenlijke vergoeding voor geeft.

Maar als je met marketing de smaak van mensen al kunt beïnvloeden, dan is het natuurlijk al helemaal geen probleem om van zo’n slavendrijversimago af te komen. Dan moet je gewoon Jörgen Raymann sponsoren. En die stond afgelopen zondag dan ook inderdaad op de Uitmarkt met zijn nieuwe programma ‘Op de koffie bij Jörgen Raymann.’ Gesponsord door... jawel: Douwe Egberts. En als Jörgen daar aan meewerkt, dan zal het wel niets met slavernij te maken hebben.

Is deze marketingtruck Jörgen Raymann aan te rekenen? Uiteraard!

Maar misschien heeft hij ook wel jarenlang met al die culturele instellingen en publieke omroepen moeten omgaan en zouden die gewoon hun medewerkers eens fatsoenlijk moeten betalen. En dan heb ik het natuurlijk niet over 3,5 ton, want dat lijkt mij te veel voor wie dan ook.

Meer info over de koffiehandel:
Koffie verkeerd: RVU-docu over de verslechterde koffiekwaliteit en de daarbij horende crises.
De Koffiecoalitie: www.koffiecoalitie.nl
Max Havelaar: www.maxhavelaar.nl

Yo Chuck, Do you think we're gonna sell out?